Sunex¡steron protrepñmenow parŒ tÇn ŽkroatÇn, t¡knon ƒEpif‹nie,
êpagoreæein eÞw tŒ ¥k‹stÄ dokoènta dusxer° t°w mayhmatik°w Pto-
lemaÛou sunt‹jevw, kalÇw ¦xein ²ghs‹mhn tòn êpomnhmatismòn taæthw
poi®sasyai, kaÜ deñntvw duoÝn x‹rin t°w toiaæthw spoud°w ¤pimelhy°nai
t°w te tÇn Žstronomoæntvn Žsk®sevw kaÜ t°w tÇn stoixeioum¡nvn pro-
trop°w.
Dunatòn d' ¤stÜn toÝw filal®yvw kaÜ zhthtikÇw ¤ntugx‹nousin ¤fi-
k¡syai Éw ÷ti pollŒw ŽpodeÛjeiw tÇn mhdñlvw ¤pinohyeisÇn parŒ tÇn
prò ²mÇn êpomnhmatistÇn parey¡meya ¤j Ïn kataleloÛpasin êpomnh-
m‹tvn: tŒ gŒr saf¡stera proy¡menoi paralipeÝn, tŒ m‹lista dusxer°
paraleloipñtew faÛnontai. kaÜ pròw toætoiw toè PtolemaÛou diarr®dhn
¤n Žrx» t°w pragmateÛaw l¡gontow "m¡llontew ‘panta grammikÇw Žpo-
deiknæein", aétoÜ tŒ pleÝsta kay‹per ¤n proxeÛroiw kanñsi diŒ cilÇn
¤fñdvn peraÛnousin. ²meÝw d¢ spoud¯n megÛsthn tiy¡meya m¯ mñnon diŒ
tÇn grammikÇn deÛjevn ‘panta katŒ dænamin diejelyeÝn, ŽllŒ kaÜ
mhd¢n ÷lvw tÇn dokoæntvn eänai dusxerÇn paraleÝcai, k’n m¯ tosoètoi
Îmen perÜ tÇn toioætvn dialamb‹nontew. kaÜ diŒ tò m¯ makròn poi°sai
tòn êpomnhmatismñn, ¤pÜ m¢n toè prÅtou t°w sunt‹jevw diŒ tò stoixeiÇdew
‘panta katŒ l¡jin ¤ktiy¡menoi, ¤pÜ d¢ tÇn ¥j°w ÷sa m¢n kaÜ toÝw mikrŒ
sunor�n dunam¡noiw eémar° katafaÛnetai, toætvn ¥kñntew Žmel®somen,
÷sa d¢ toÝw toioætoiw metrÛvw katafaÛnetai dusyeÅrhta, kaÜ toætvn
tŒw ŽpodeÛjeiw ¤ktiy¡menoi. x‹rin d¢ megÛsthn ²goæmeya lamb‹nein parŒ
tÇn dunatÇw ¤xñntvn dioryoèsyai tŒ "m¯ Éw ¤n°n eéxr®stvs" par'
²mÇn ±kribvm¡na, kay‹per fhsÜn kaÜ aétñw, mhd' aÞsxròn ²geÝsyai
meg‹lhw tinòw kaÜ yeÛaw oëshw t°w ¤paggelÛaw k’n t°w êp' �llvn tæxv-
men dioryÅsevw: oéd¢ gŒr kaÜ aétoÜ tosoætouw ¥autoçw eänai pepisteæ-
kamen, Éw ‘panta katŒ l¡jin Žnamfisbht®tvw diejelyeÝn.
"P‹nu kalÇw oß gnhsÛvw filosof®santew ..."
Pros°kon ²goèmai tòn ŽstronomeÝn ¤paggellñmenon m¯ tŒw ¤k filoso-
fÛaw makrologÛaw pareis‹gein, Žll' ¤pÜ tò suntomÅteron katŒ tò duna-
tòn paratiy¡nai ÷sa kat‹ te t¯n l¡jin kaÜ t¯n ÷lhn di‹noi‹n ¤sti saf°:
kaÜ g‹r ¤stin sxedòn tò ÷lon prooÛmion Éw ¤gÆ nomÛzv saf¡w, eà tiw aétò
katŒ tò �ploæsteron ¤kd¡xoito, kay‹per kaÜ aétÒ tÒ PtolemaÛÄ dokeÝ:
fhsÜ gŒr ¤n teleutaÛoiw toè prokeim¡nou prooimÛou: g¡graptai ²mÝn
´de ² pragmateÛa, ¤f' ÷son ’n "oß ¤pÜ posòn prokekofñtew parakolou-
"yeÝn aét» dænainto", toçw n¡ouw l¡gvn pròw oîw pragmateuñmenow oék
’n toiaæthn ±jÛvsen t¯n tÇn ¥autoè prooimÛvn ¤j®ghsin gen¡syai, Éw
tòn Žkroat¯n eÞw tŒ parŒ toÝw filosñfoiw bay¡a zht®mata peri¡lkesyai.
eÞ d¢ toèto m¯ poioÝ tiw, oék ’n oämai pollÇn lñgvn dehyeÛh. ÷yen ²meÝw
¤pÜ tò suneleÝn t¯n ÷lhn di‹noian ¤rxñmeya. ¦stin oïn kat' ¤m¯n gnÅmhn
² ÷lh di‹noia toiaæth: tòn eézvoènta �nyrvpon ŽeÜ deÝ t°w kal°w kaÜ
eét‹ktou ¦xesyai katast‹sevw. ¦stin d¢ aìth ² kat‹stasiw ¤n dusÛ, t»
te yevrÛ& kaÜ t» pr‹jei, ÷yen kaÜ Žpò ¤paÛnou tÇn taèta dielñntvn ³r-
jato, f‹skvn kalÇw kexvrik¡nai tò yevrhtikòn Žpò toè praktikoè toçw
gnhsÛvw filosof®santaw. l¡gei d¢ toçw ¤k toè Perip‹tou, ¤peÜ kaÜ met'
ôlÛga toè ƒAristot¡louw mnhmoneævn, kaÜ tò yevrhtikòn aétñn fhsin
kalÇw dieleÝn, Éw ’n kaÜ �llo ti kalÇw dielñnta, dhlad¯ tò eÞrhm¡non,
t¯n ÷lhn filosofÛan eÞw dæo tñ te praktikòn kaÜ tò yevrhtikñn. l¡gousi
d¢ t» m¢n yevrÛ& prokeÝsyai t¡low tò Žlhy¢w t» d¢ pr‹jei t¯n eédaimonÛan
kaÜ t¯n toè ³youw kalokŽgayÛan, ÷yen êpò tò praktikòn aß toè ³youw
ŽretaÜ kaÜ ±yikaÜ kaloèntai.
FhsÜ d¢ õ PtolemaÝow sumbebhk¡nai "tÒ praktikÒ tò prñteron aétoè
"toè yevrhtikoè tugx‹nein", diŒ tò àsvw deÝn prñteron tòn pr‹jont‹ ti,
kaÜ ÷ti aßretòn tò praxyhsñmenon kateilhf¡nai, kaÜ ÷ti diŒ tñnde ’n
g¡noito, kaÜ tñnde tòn trñpon, ‘per ¤stÜn Žlhyeutik°w kaÜ yevrhtik°w
§jevw. Žll' ÷mvw fhsÜn meg‹lhn eänai ¤n aétoÝw t¯n diafor‹n. tÇn m¢n
gŒr ±yikÇn ŽretÇn ¤nÛaw kaÜ �neu
[2] didaskalÛaw paragÛnesyai: ¤j ¦youw
gŒr ‘pasai aðtai pl¯n t°w fron®sevw dokoèsin sunÛstasyai. ÷yen kaÜ
±yikŒw aétŒw Žjioèsin ônom‹zesyai, oåon ¤yik‹w tinaw oësaw. eÞsÜ d' aðtai
svfrosænh, ŽndreÛa, ¤leuyeriñthw, dikaiosænh, prañthw, kaÜ �plÇw
kay' “w kaloÜ kaÜ ŽgayoÜ tò ¦yow eänai legñmeya. dokoèsin d¢ toætvn
tin¢w kaÜ fusikÇw paragÛnesyai. kaÜ gŒr �loga zÒa tŒ m¢n ŽndreÝa, tŒ
d¢ sÅfrona l¡getai eänai. toætvn m¢n oïn tinew kaÜ xvrÜw lñgou toÝw
ŽnyrÅpoiw ¤ggÛnontai, ² d¢ tÇn ÷lvn fhsÜ yevrÛa oék �neu lñgou, oéx
�plÇw yevrÛan eÞpÅn, ŽllŒ t¯n tÇn ÷lvn. g¡noito gŒr �n tiw yevrÛa kaÜ
ŽlhyeÛaw kat‹lhciw kaÜ �neu didaskalÛaw, oåai kaÜ aß tÇn Žjivm‹tvn
(tŒ tÒ aétÒ àsa kaÜ Žll®loiw ¤stÜn àsa).
ƒEn mi˜ m¢n oïn taætú t» diafor˜ diaf¡rein tŒ eÞrhm¡na, ¥t¡r& d¢
÷ti t°w m¢n praktik°w tò öfelow ¤j aétoè toè pr‹ttein (toèto d' ’n eàh
tò diŒ sÅmatow ¤nergeÝn) perigÛgnesyai, toè d¢ yevrhtikoè ¤k t°w pròw
tŒ yevr®mata spoud°w te kaÜ prokop°w.
…Ontvn oïn diafñrvn toè te praktikoè l¡gv kaÜ toè yevrhtikoè,
kaÜ keim¡nou toè deÝn ¥kat¡rou ¦xesyai tòn eï zÇnta, toèto kaÜ aétñw
fhsi poieÝn, ¥kat¡rou ¦xesyai, katŒ "m¢n tŒw pr‹jeiw =uymÛzvn ¥autòn ¤n
"aétaÝw taÝw tÇn fantasiÇn ¤pibolaÝw," ŽntÜ toè ¤n aétÒ tÒ �rxesyaÛ
te kaÜ proaireÝsyaÛ ti pr‹ttein peirÅmenow eét‹ktvw kaÜ oåon eéræymvw
toèto poieÝn: toè d¢ yevrhtikoè fhsin ¦xesyai, tÒ t¯n sxol¯n eÞw t¯n
tÇn yevrhm‹tvn katanalÛskein didaskalÛan, m‹lista tÇn mayhmatikÇn,
taèta d' ¤stÜn t‹ te katŒ gevmetrÛan kaÜ Žriymhtik¯n kaÜ mousik¯n kaÜ
ŽstronomÛan.
†Oti d¢ kaÜ ² mayhmatik¯ êpò tò yevrhtikñn ¤stin, tòn ƒAristot¡lh
m‹rtura paraf¡rei,
[14] ùw eÞw trÛa dieÝle t¯n yevrÛan, eàw te tò fusikòn kaÜ
mayhmatikòn kaÜ yeologikñn. kaÛ fhsin kalÇw ¦xein t¯n diaÛresin, diñti
kaÜ tŒ pr‹gmat‹ ¤stin trÛa, ¤j Ïn p‹nta tŒ önta sun¡sthken. ¦oiken d¢
önta l¡gein tŒ fusikŒ sÅmata: taèt‹ g' oïn eänai ¤j ìlhw kaÜ eàdouw kaÜ
kin®sevw, triÇn toætvn pragm‹tvn
[14] oé dunam¡nvn m¢n Žll®lvn kay'
êpñstasin xvrisy°nai, Éw ÞdÛ& m¢n toèto ÞdÛ& d¢ tò §teron kay' aêtò
êpost°nai oéd¢ oìtvw öntvn tÇn triÇn, ŽllŒ tÒ noeÝsyai §kaston aétÇn
Éw ÞdÛan ¦xon fæsin: oé gŒr ² aét¯ kin®sevw kaÜ ìlhw kaÜ eàdouw fæsiw.
TriÇn oïn toætvn öntvn t¯n m¢n kÛnhsin êpost°sai tò yeologikòn eä-
dow: tÒ gŒr zhteÝsyai tò t°w tÇn ÷lvn prÅthw kin®sevw aàtion (l¡goi
d' ’n prÅthn kÛnhsin t¯n Žp' ŽnatolÇn ¤pÜ dæsin, taæthn gŒr prÅthn
õ kñsmow kineÝtai) tÒ oïn tò taæthw kinhtikòn aàtion zhteÝsyai êp¡sth
² yeologÛa. yeòw gŒr toætou tò aàtion, ŽkÛnhtñw tiw kaÜ Žñratow fæsiw
"eà tiw katŒ tò �ploèn, fhsÛn, ¤klamb‹noi" ŽntÜ toè eÞw �plñthta Žnatr¡-
xvn kaÜ xvrÛzvn aétò tÇn svm‹tvn eÞw aàtiñn ti t°w kin®sevw ŽjiÇn,
Ësper katŒ Žn‹lusin gen¡syai taæthn t¯n nñhsin, kay‹per tÇn ¤n toÝw
may®masin: kaÜ gŒr ¤ntaèya t®n te ¤pif‹neian katŒ t¯n toè stereoè
ŽfaÛresin ¤no®samen, kaÜ t¯n gramm¯n katŒ t¯n toè pl‹touw, kaÜ ¦ti
Žfairoèntew kaÜ Žnalæontew ¤pÜ tò shmeÝon kathnt®samen, xvrÛsan-
tew aétoè kaÜ tò m°kow ù ¦ti ·n êpoleipñmenon án' eÞw tò p‹nth �ploèn
kaÜ Žm¡geyew ¦lyvmen.
YeologÛa m¢n oïn diŒ t¯n kÛnhsin, tò d¢ fusikòn eädow diŒ t¯n ìlhn
êp¡sth. ¦xei gŒr tò fusikòn perÜ t¯n ŽeÜ kinoum¡nhn kaÜ metab‹llousan
poiñthta oåon tò leukòn tò yermòn tò glukç tò �palñn, “ d°lon ÷ti oé
m¡nei ¤pÜ tÇn aétÇn poiot®tvn. tò d¢ m¯ m¡nein parŒ t¯n ìlhn ’n eàh.
st‹sevw gŒr m�llon kaÜ mon°w tò eädow aàtion Žll' oé =æsevw. diò t°w
fusik°w ² ìlh aÞtÛa.
„H d¢ mayhmatik¯ diŒ tò eädow êp¡sth. perÜ gŒr toètñ fhsin aét¯n kaÜ
t¯n toætou poiñthta ¦xein "¦ti te tŒw metabatikŒw kin®seiw." eädow
d' ’n l¡goi tò p¡raw kaÜ t¯n ¤pif‹neian, poiñthta d¢ eàdouw tò sx°ma,
oåon tò trÛgvnon kaÜ tetr‹gvnon. skopeÝsyai d' aét¯n kaÜ perÜ phlikñ-
thtow dhlonñti Éw t¯n metrik¯n kaÜ perÜ posñthtow Éw t¯n Žriymhtik¯n
ŽllŒ kaÜ perÜ tñpou kaÜ xrñnou Éw t¯n Žstronomik®n, ÷ti kaÜ poè õ Žst¯r
kaÜ ¤n pñsÄ xrñnÄ ŽpokayÛstatai katalamb‹nei. kaÜ d¯ eänai taæthn
t¯n mayhmatik¯n Ësper ¤n m¡sÄ t°w te fusik°w kaÜ t°w yeologik°w.
toætvn gŒr tò m¢n aÞsy®sevw Éw tò fusikòn xr¹zein pròw tò katanoh-
y°nai, tò d¢ noè, Éw tò yeologikñn, t¯n d¢ dænasyai kaÜ di' aÞsy®sevw kaÜ
�neu taæthw noeÝsyai. ¦ti kaÜ taæthn "p�si toÝw oïsi sumbebhk¡nai,
"kaÜ ynhtoÝw kaÜ Žyan‹tois": p‹nta gŒr p¡rata kaÜ sx®mata ¦xein tŒ önta,
Éw ’n perÜ svm‹tvn fusikÇn l¡gvn, ÷yen kaÜ prñteron oìtvw ¤jedej‹-
meya tò p‹nta tŒ önta ìlhn ¦xein kaÜ eädow kaÜ kÛnhsin. eÞ oïn p‹nta
¤n p¡rasi kaÜ sx®masi, perÜ d¢ taèta ² mayhmatik®, perÜ p‹nta ’n
eàh. toÝw m¢n oïn ŽeÜ metab‹llousin, taèta d¡ ¤sti tŒ fusik‹, "katŒ tò
"ŽxÅristñn fhsi kaÜ aét¯ summetab‹lletai". toèto d' ’n eàh ÷ti taèta
tŒ fusikŒ kaÜ ŽeÜ met‹ tinow ¤pifaneÛaw ¤stÜ kaÜ eàdouw kaÜ ŽeÜ ¤n kin®-
sei toèto tò eädow ¦xei. toÝw d¢ aÞyerÅdesin ¤nup‹rxein t¯n mayhmatik¯n
tÒ kaÜ taèta eädow ¦xein, eädow d¢ ŽkÛnhton.
Proetim®samen oïn, fhsÛ, t¯n mayhmatik¯n
[2] tÇn �llvn, ÷ti tò m¢n
fusikòn Žkat‹lhpton øn ¥vrÇmen, diŒ tò =eustòn t°w ìlhw, tò d¢ yeolo-
gikòn õmoÛvw Žkat‹lhpton, diŒ tò pantelÇw Žfan¢w aétoè, ² d¢ prñeisi
di' Žnamfisbht®tvn ŽpodeÛjevn tÇn te ŽriymhtikÇn kaÜ gevmetrikÇn.
p‹shw m¢n oïn t°w mayhmatik°w ¤pimelhy°nai, m‹lista d¢ ŽstronomÛaw,
diŒ tò taæthn mñnhn perÜ tŒ ŽeÜ kaÜ Ésaætvw ¦xonta Žnastr¡fesyai.
[14]�llvw te kaÜ ÷ti dunat¯ eÞw tŒ §tera m¡rh t°w filosofÛaw Èfel°sai. eÞw
m¢n tò yeologikñn, tÒ kaÜ aét¯n perÜ tŒ yeÝa ¦xein. ¤ggut¡rv gŒr tŒ yeÝa
eÞ kaÜ sÅmata tÇn Žsvm‹tvn yeÇn, ³per tŒ m¯ yeÝa. ¦ti d¢ kaÜ ÷ti eëtak-
tñw ¤stin aétÇn ² for‹. t‹jiw d¢ yeÇn oÞkeÝon. eÞw d¢ tò fusikòn sumb‹lle-
syai t¯n ŽstronomÛan, ÷ti kaÜ toÝw fusikoÝw sÅmasin Žpò t°w metabati-
k°w kin®sevw tŒ ÞdiÅmata, tÒ tò m¢n �fyarton kæklÄ kineÝsyai, tò d¢
fyartòn ¤p' eéyeÛaw, ¦ti d¢ kaÜ toè fyartoè tò m¢n barç tò ¤pÜ tò m¡son
f¡resyai, tò d¢ koèfon tò Žpò toè m¡sou. p¡rij “ met¡laben eÞw tò poihti-
kòn kaÜ payhtikòn ŽntÜ toè eà tiw m¯ barç y¡loi l¡gei ŽllŒ payhtikñn, µ
m¯ koèfon ŽllŒ poihtikñn. kaÜ m¯n kaÜ pròw tò praktikñn fhsin t¯n Žstro-
nomÛan eänai xr®simon. suneyÛzousan gŒr toÝw yeÛoiw sÅmasin kaÜ taÝw
toætvn eétajÛaiw te kaÜ summetrÛaiw did‹skousan, eÞw ¦rvta �gein toè
kaloè, kaÜ t‹jin ¤mpoieÝn t» cux».
Toioèton toè PtolemaÛou katŒ t¯n ²met¡ran gnÅmhn tò toè pantòw
prooimÛou boælhma. eäy' ¥j°w ¤reÝ kaÜ ùn trñpon boæletai ¤peji¡nai t»
pragmateÛ& kaÛ fhsin, aëjein peir�syai t¯n Žstronomik¯n perÜ tŒ ¤k-
keisñmena tÇn palaiÇn. ¤y¡lein gŒr tŒ m¢n kalÇw ¤kpeponhm¡na aétoÝw
kaÜ ôry¯n pepoihm¡na t¯n sk¡cin proyæmvw prosÛesyai, tòn toè many‹-
nontow Žspazñmenow trñpon. ÷sa d¢ toætoiw paral¡leiptai kaÜ ŽnagkaÛan
¦xei t¯n ¤piz®thsin eÞw sumpl®rvsin t°w yevrÛaw, taèta prostiy¡nai
met' Žkriboèw t°w ¤pisk¡cevw. ŽndrÇn gŒr ŽsteÛvn ¦rgon taÝw proeilh-
fuÛaiw pragmateÛaiw ¥pom¡nvn, tŒ m¢n ôryÇw eêrhm¡na prosÛesyai kaÜ m¯
paror�n, tŒ d¢ ¤lleÛponta prostiy¡nai, ÷per ¤n �p‹sú t» sunt‹jei t°sde
t°w yevrÛaw aétòw poiÇn faÛnetai. tŒ m¢n gŒr ŽfaireÝ tÇn lñgvn Éw tŒ
par¡lkonta, tŒ d¢ dioryoètai Éw oé kalÇw eÞrhm¡na, toÝw d¢ prostÛyhsin
Éw paraleleimm¡na, ¤pitimÇn m¢n oédenÜ dhmÅdh ¤pitÛmhsin, aétoÝw d¢
toÝw pr‹gmasi pros¡xvn, kŽkeÝyen tòn ¦legxon lamb‹nvn µ t¯n pÛstin.
eäta ¤peÜ oäden tòn makrÒ pollaplasÛona xrñnon Žkrib¡steron ¦ti poioæ-
menon tŒw tÇn kin®sevn katal®ceiw, fhsÜn tosaæthn prosy®khn t»
pragmateÛ& spoud‹zein suneisenegkeÝn, ÷shn õ Žpò tÇn palaiot¡rvn
Žstronñmvn xrñnow m¡xri toè kay' ²m�w dænait' ’n peripoi°sai.
sevn katal®ceiw, fhsÜn tosaæthn prosy®khn t»
pragmateÛ& spoud‹zein suneisenegkeÝn, ÷shn õ Žpò tÇn palaiot¡rvn
Žstronñmvn xrñnow m¡xri toè kay' ²m�w dænait' ’n peripoi°sai.
tÇn kin®sevn katal®ceiw, fhsÜn tosaæthn prosy®khn t»
pragmateÛ& spoud‹zein suneisenegkeÝn, ÷shn õ Žpò tÇn palaiot¡rvn
Žstronñmvn xrñnow m¡xri toè kay' ²m�w dænait' ’n peripoi°sai.